Życie: nieautoryzowana biografia. Historia naturalna pierwszych czterech miliardów lat życia na Ziemi

Życie - jak wiadomo - jest grą. Los, kaprys historii, decyduje o sukcesach i porażkach. Już dawno, opisując mutacje genetyczne, samorzutne zmiany zapisu dziedzicznego, posłużono się analogią do losowych permutacji. Jak rzesze hazardzistów z Las Vegas odchodzą z niczym, tak większość mutacji nie prowadzi do niczego dobrego. Nie powodują wzrostu dostosowania. Niektóre mogą być śmiertelne, inne - sprawić, że mutant znajdzie się w gorszej sytuacji. Jednak te rzadkie mutacje, które utrafią we właściwą kombinację, dają ogromny zysk - jak trafienie głównej wygranej. Nie jest ona wypłacana w masie ćwierćdolarowego bilonu, lecz w uniwersalnej walucie licznego udanego potomstwa...Moja opowieść zatrzymuje się tam, gdzie rodzi się cywilizacja i prehistoria ustępuje miejsca historii. Wtedy to zaczynają się dzieje pisane, a skromne stele lub monumentalne pomniki opowiadają o nieludzkości człowieka albo o jego aspiracjach do boskości. Nie dziwi fakt, że część najstarszych zabytków piśmiennictwa ma charakter biograficzny, opiewając w inskrypcjach osiągnięcia władców. Prawda o życiu zależy od doboru zdarzeń, podobnie jak w opowieści o rozwoju cywilizacji. Taka nienaturalna selekcja stwarza okazję do kłamstw i nieumyślnych przeinaczeń, bo chociaż w naturze jest sporo maskowania, jesteśmy pierwszym gatunkiem zdolnym do samooszukiwania się.Przegląd dziejów życia powinien w pierwszym rzędzie pobudzać do zachwytu. Jak powiedział Goethe, „Zum Erstaunen bin ich da" - jestem tu, by się dziwić. Nie ma tu trywialnych pouczeń moralnych, niepotrzebne są kazania o cyklach historycznych, które muszą się powtórzyć. Pewne są tylko ustawiczne zmiany. Człowiek jest niewątpliwie dodatkową ich przyczyną. Różnica w porównaniu do setek zdarzeń opisywanych wcześniej przeze mnie w tej biografii polega na tym, że powinniśmy przewidywać skutki naszych działań. Miejmy nadzieję, że będziemy postępować mądrze. Wirujące kola przypadkowej ruletki wciąż będą oddziaływać na nasz los. Mogą spaść bolidy, na pewno wystąpią zmiany klimatu, mogą pojawić się zdarzenia bez precedensu.Życie zapewne sobie z nimi poradzi. (Richard Fortey)