Niewola tatarska

Akcja utworu toczy się na południowo-wschodnich kresach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w pierwszej połowie XVII wieku. Utwór pisany w formie fikcyjnego pamiętnika Aleksego Zdanborskiego.Bohater ten nieszczęśliwie kocha się w Marysi, córce bogatego magnata, jednak sam jest szlachcicem ubogim. By stać się godny ukochanej, udaje się na kresy, by zaciągnąć do wojska. Liczy na to, że w służbie wojskowej okryje się sławą i zdobędzie majątek. Wkrótce po zaciągnięciu się, Aleksy bierze udział w pierwszej bitwie z Tatarami. Bitwa kończy się zwycięstwem wojsk polskich, jednak Aleksy w pogoni za rozbitym wrogiem oddala się od reszty wojska i sam dostaje się do niewoli. Wódz tatarski Sulejman Aga początkowo traktuje go dobrze, licząc na bogaty okup za jeńca. Okazuje się jednak że Aleksy nie ma pieniędzy. Sytuacja komplikuje się, gdy w Aleksym zakochuje się córka Agi, Iłła. Aga proponuje Aleksemu by poślubił jego córkę. Jednak Aleksy odmawia, gdyż małżeństwo to wiązałoby się koniecznością przejścia na islam, czego jako gorliwy chrześcijanin nie mógł zrobić. Wtedy Tatar zaczyna go traktować okrutnie, licząc, że Polak zmieni zdanie. Jednak, żadne udręczenia i cierpienia nie są wstanie go złamać. Wieści o jego odwadze i nieugiętości powodują, że staje się sławny wśród Tatarów. Sam chan tatarski, przybywa do Agi i proponuje Aleksemu posadę koniuszego w jego stadninie, z prawem zachowania swojej wiary. Jednak Aleksy odrzuca i tę propozycję, gdyż uważa taką prace za poniżenie swojego stanu szlacheckiego. Ostatecznie Tatarzy postanawiają zamęczyć go na śmierć. Podczas tortur Aleksy traci przytomność. Kiedy ją odzyskuje okazuje się, że został wykupiony przez ojca ukochanej Marii i wraca do Polski. Dowiaduje się, że z racji swojego męstwa stał się sławny w całej Rzeczypospolitej. [Źródło: wikiepedia]