Konformista

Powieść‌ Konformista ukazuje się we Włoszech w roku 1951. W twórczości Alberta Moravii to moment szczególny, lata pięćdziesiąte bowiem wyznaczają bezspornie szczytowy okres kariery pisarza. W rok po Konformiście otrzyma on najważniejszą rodzimą nagrodę literacką, Premio Strega, za tom opowiadań pochodzących z lat 1927–1951. W tym samym czasie staje się jednym z najchętniej tłumaczonych autorów włoskich, a jego pozycję utwierdzają kolejno wydawane tytuły: Pogarda (1954),‌ Matka i córka (1957),‌ Nuda (1960). Międzynarodowa sława i popularność autora zostają ostatecznie ugruntowane dzięki ekranizacjom tych właśnie powieści, zrealizowanym na początku lat sześćdziesiątych, w gwiazdorskiej obsadzie, przez twórców tej rangi co choćby Jean-Luc Godard i Vittorio De Sica.Rok 1951 jako data ogłoszenia Konformisty wydać się może szczególny także z innych względów. W literaturze włoskiej, podobnie jak w kinie tego okresu, tryumfy święci neorealizm, relacjonujący doświadczenia wojenne językiem kronikarskim, w dodatku z pozycji ludu i partyzantów. Prozaików tego czasu interesują głównie niższe warstwy społeczne, samemu Moravii niekwestionowany rozgłos przynosi wydana cztery lata wcześ- niej powieść Rzymianka, opisująca losy prostytutki Adriany. Tymczasem Konformista jest próbą ukazania mechanizmów faszyzmu ab intra, z perspektywy rozpoczynającego karierę funkcjonariusza reżimu. To próba z pewnością przedwczesna, która siłą rzeczy nie mogła ustrzec się pewnych wad z racji braku odpowiedniego dystansu, lecz właśnie dlatego trudno jej dziś nie docenić.